"Er zijn zoveel mensen die me hebben geïnspireerd" - Reliwerk

Interviews no image

Gepubliceerd op 6 augustus 2012

“Er zijn zoveel mensen die me hebben geïnspireerd”

Regelmatig legt de redactie van Reliwerk enkele vragen voor aan een reliprof. Vandaag wordt geïnterviewd: Angela Roothaan, filosofe en auteur van het eind vorig jaar verschenen boek Geesten. Uitgebannen en teruggekeerd in de moderne wereld.

Door: Marjolein Rikmenspoel

Als filosofe houd je je bezig met onder andere het onderwerp spiritualiteit. Wat kan een filosoof met dit onderwerp? Kunnen we alles in het leven verstandelijk begrijpen?
“‘Alles’ is natuurlijk teveel voor het menselijk verstand. Maar zelfs als je alles zou kunnen begrijpen, heb je nog maar een klein deel van de mogelijkheden tot oriëntatie gebruikt die mensen ter beschikking staan.
Zoals bijvoorbeeld verbeelding en het je lichamelijk en emotioneel tot je omgeving verhouden. Ik ga ervan uit dat deze oriëntatiemogelijkheden het beste tegelijkertijd ontwikkeld en beoefend kunnen worden, want dan versterken ze elkaar. Filosofen hebben zich gespecialiseerd op begripsvorming en argumenterende reflectie. Zij onderzoeken bestaande manieren om over dingen te denken, halen die uit elkaar, reconstrueren en deconstrueren ze. Dit doen ze  om het denken te verhelderen. En soms ook om een manier van denken te veranderen, bijvoorbeeld als we vast zitten in denkgewoontes die niet goed meer werken. Dit soort filosofisch onderzoek is hard nodig op het gebied van spiritualiteit, een gebied dat enerzijds berust op heel oude tradities, maar waar anderzijds lustig geëxperimenteerd wordt. Het is van groot belang om de begrippen en praktijken uit die oude tradities en uit de hedendaagse experimentele setting te onderzoeken, om ze naast elkaar te leggen en te zien wat we eigenlijk doen als we spiritualiteit beoefenen. Waar gaat het over? Waarom is het belangrijk voor mensen?”

Je houdt ook van tekenen en schilderen. Is dit voor jou werk, vooral ontspanning of beide?
“Het is geen van beide. Het is geen werk, want ik verdien er mijn brood niet mee, maar het is ook geen ontspanning, zoals televisie kijken of een wandeling kan zijn. Als ik schilder, ben ik ook heel geconcentreerd, omdat ik iets in verf of met ander materiaal wil vatten dat ik voor me zie: een interpretatie van een gezicht of een landschap of van een beeld dat zomaar in me op komt. Het is belangrijk voor me om de wereld te onderzoeken door te schilderen. Als ik het te lang niet doe, verliest het leven aan diepte en kleur. Op verschillende momenten in mijn leven heb ik geaarzeld tussen kunst en wetenschap als hoofdbezigheid, maar de noodzaak om de wereld te onderzoeken door het lezen en schrijven van boeken woog op die momenten steeds net iets zwaarder.”

Enerzijds kijk je naar historische auteurs, zoals bijvoorbeeld Spinoza, anderzijds stel je actuele kwesties aan de orde in je boeken, zoals natuurervaring of recent geesten. Je hebt het meermalen over ‘terugkeer’. Wat is het verband tussen het denken in het heden en in het verleden?
“Ik ben altijd geboeid geweest door de onzichtbare banden die er in de menselijke gemeenschap , maar ook in onze gemeenschap met niet-menselijke wezens bestaan: zowel in de ruimte als in de tijd. De banden die over lange tijd lopen zijn heel fascinerend: de sporen die overledenen nagelaten hebben werken nog steeds op ons in. Ik heb dit heel sterk ervaren toen ik als tiener gedeelten van de Ridgeway heb gelopen, een neolithische weg in het Zuiden van Engeland. Dan sta je bij zo’n ‘long barrow’, een soort hunebed, en daar ervoer ik nog steeds het effect van hoe die mensen, duizenden jaren geleden, hun wereld hebben begrepen. Betreden we de wereld van de geschreven tekst, dan zijn de banden veel directer. Om inderdaad Spinoza als voorbeeld te nemen: veel van zijn begrippen zijn ook nu nog schering en inslag, andere zijn niet meer gebruikelijk, maar met een beetje moeite kunnen we begrijpen wat hij bedoelde. Om dat begrijpen te kunnen doen, moeten we ons een beeld van zijn tijd, van zijn context vormen, en ook de vragen helder krijgen die we, vanuit ónze context, aan hem willen stellen. In dat hermeneutisch proces is er dus niet alleen een beweging vanuit het verleden naar ons toe, maar ook van ons naar het verleden toe.”

Heb je een voorbeeld of rolmodel in je werk? Zo ja, wie is dat?
“Er zijn zoveel mensen die me hebben geïnspireerd, dat het lang zou duren om ze op te noemen. Het zijn mensen die door hun creativiteit, doorzettingsvermogen en discipline, een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan het begrijpend oriënteren in de wereld en in tijden van grote veranderingen de gangbare wereldinterpretatie onder druk gezet hebben. Ik denk dan aan Nietzsche, Spinoza inderdaad, Hannah Arendt en William James. Een levend rolmodel in mijn werk heb ik (gelukkig!) nooit gehad, daardoor heb ik altijd mijn eigen manier om filosofie te beoefenen moeten, maar ook kunnen, uitvinden.”

Welke thema’s ga je of zou je nog willen oppakken?
“De komende tijd wil ik verder onderzoeken wat we eigenlijk doen wanneer we ons spiritueel of religieus tot de wereld verhouden en wat dit betekent voor het zo belangrijke begrip van de menselijke vrijheid. Ik wil daarbij gebruik maken van het pragmatisch filosofisch werk van William James en kijken naar de in onze tijd botsende verschillen op het gebied van religie en spiritualiteit. Daarmee  bedoel ik niet die tussen de ‘grote religies’, maar de onzichtbaarder botsing tussen de monotheïstische en atheïstische tradities aan de ene en ‘sjamanistische’ praktijken aan de andere kant. Ik gebruik het omstreden begrip sjamanisme voor al die praktijken die expliciet gericht zijn op spirituele oriëntatie (contact zoeken met God, met natuurkrachten of geesten) en spiritueel herstel (genezing, vergeving, etc.) van mensen hier en nu, in dit leven. In het spoor van dit onderzoek wil ik ook opnieuw gaan kijken naar de evangeliën en bezien of we in de Christelijke traditie niet teveel voorbij hebben gelezen aan de praktijken die Jezus op dit gebied liet zien.”

Marjolein Rikmenspoel is auteur van twee boeken over spirituele intelligentie en schrijft ook interviews voor het blad ‘Vrouw in de Regio’.

Deel dit bericht: Share on LinkedInShare on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someoneShare on Google+Share on TumblrPin on Pinterest

Reacties




Back to Top ↑