"De dood legt een vergrootglas op datgene wat mij interesseert" - Reliwerk

Interviews no image

Gepubliceerd op 1 augustus 2014

“De dood legt een vergrootglas op datgene wat mij interesseert”

brendaRegelmatig legt Reliwerk een aantal vragen voor aan een reli-professional. Vandaag wordt geïnterviewd: Brenda Mathijssen, onderzoeker op het terrein van religie en rituelen aan de Radboud Universiteit en werkzaam voor het Centrum voor Thanatologie.

Door: Greco Idema

Leuk scrabble-woordje is thanatologie, maar wat betekent het? En: is ‘Centrum voor Thanatalogie’ wel zo’n handige naam, ook als je kijkt naar het bedrijfsleven waar jullie opdrachten hopen binnen te halen?
“Thanatologie is de wetenschappelijke studie van de omgang met en voorstellingen over sterven, dood en rouw. Behalve een goed scrabble-woordje, is het voor zover ik weet het enige woord dat omschrijft wat wij doen én tegelijkertijd bruikbaar is in meerdere talen. Voor een wetenschappelijk onderzoekscentrum met veel internationale contacten is dat niet onbelangrijk. Ook voor onze samenwerkingen met het bedrijfsleven, in het kader van valorisatie, zie ik het niet als een probleem. We worden regelmatig gevonden en we participeren in interessante projecten en trainingen rond thema’s als uitvaartverzorging, palliatieve zorg en architectuur. Wel werken we momenteel aan een groot online platform om ons onderzoek toegankelijker te maken voor professionals en een maatschappelijk publiek. Die inhoudelijke toegankelijkheid vind ik eigenlijk belangrijker dan de naam.”

Vanwaar die fascinatie voor dood, rituelen en religie? Wat is er fout gegaan in je jeugd?
“Haha, die vraag krijg ik vaak, maar wat betreft dood en religie is er volgens mij weinig mis gegaan. Ik heb me altijd verwonderd over wat mensen in existentiële zin beweegt. Op school, in boeken of in gesprekken kon ik genieten van de verhalen die daarbij hoorden. Nog steeds trouwens. De rol die religie speelt in de wereldgeschiedenis, in de lokale en globale politiek, in levens van mensen en in de media is werkelijk fascinerend. De interesse in het thema ‘dood’ is langzaam gegroeid en groeit nog steeds. De dood legt een vergrootglas op datgene wat mij interesseert: hoe zien mensen zichzelf en wat is voor hen waardevol? Het is een soms lastige en emotionele casus, als onderzoeker en als mens, maar tegelijkertijd komen de meest fundamentele waarden van mensen naar boven in de gesprekken die ik heb met nabestaanden. De dood vergroot het mens-zijn uit.”

Hoe heb jij de afgelopen weken het nieuws over de vliegramp gevolgd? 
“Toen ik donderdag aan het begin van de avond het nieuws aanzette, keek ik in eerste instantie als mens. Wat is er precies gebeurd en wie zit er in het vliegtuig? Je denkt aan de levens van alle betrokkenen en laten we eerlijk zijn, je hoopt dat je zelf niet een van die mensen bent. Het duurde echter niet lang voordat ik vermoedens en ideeën begon te krijgen over de impact van de crash. Vooral voor de nabestaanden van de slachtoffers, maar ook voor Nederland als collectief. Zodra die gedachten bij mij opkomen gaat naast de menselijke bril ook de onderzoek bril op en die twee hebben elkaar de rest van de week afgewisseld. Wat bijvoorbeeld opvalt is dat aan de minuut stilte tijdens de dag van nationale rouw geen tijd verbonden werd, maar een gebeurtenis: het landen van de vliegtuigen. Dit is roept bij mij als onderzoeker vragen op, waarmee ik vervolgens aan de slag ga.”

Recent ben je naar Israël geweest met een aantal collega’s. Ik zag op Facebook veel ‘selfies’ en gezellige beelden. Was het een ‘snoepreisje’ of hebben jullie ook nog wat gedaan? 
“We zijn ruim een week voor onderzoek naar geleefde religie naar Jeruzalem geweest en dat zie ik zeker ook als snoepreisje, want het is inspirerend om op zo’n plek veldwerk te doen. Bovendien zijn mijn collega’s gezellig, hebben we regelmatig wat gegeten en gedronken, en hielpen de kiekjes het thuisfront wat gerust te stellen vanwege de huidige situatie rond het Palestina-Israël conflict. Ik beschouw de Oude Stad als een apocalyptisch toneel dat niet alleen heilig is voor mensen, maar door diezelfde mensen ook heilig wor dt gemaakt. De diversiteit aan joden, christenen en moslims die je er aantreft, en de eenheid die zij tegelijkertijd vormen, maakt deze plaats uniek voor onderzoek naar wat mensen doen, beleven en geloven. Wanneer je als onderzoeker conceptueel bezig bent met geleefde religie, ritueel en dood, dan is deze plaats het summum. Op basis van het veldwerk dat we gedaan hebben, bijvoorbeeld in de Grafkerk en op een scala aan begraafplaatsen, werken we nu aan manieren om geleefde religie concreter te kunnen bestuderen en begrijpen.”

Hoe groot is de kans dat je over 10 jaar een eigen rituelenwerkplaats hebt of eigenaar bent van een begrafenisonderneming?
“De toekomst zal het uitwijzen, maar ik denk niet zo groot. Op dit moment vind ik het heerlijk om onderzoek te doen en college te geven. Ik heb alle intellectuele vrijheid, krijg kansen om mezelf te ontwikkelen en ik kan een bijdrage leveren aan de praktijk. Ik zou later graag een brug slaan tussen de academische wereld en het bedrijfsleven, maar de vraag is op welke manier. De diepte en nuances die je kunt aanbrengen in onderzoek vind ik in ieder geval fundamenteel wanneer je het over mensen hebt. Daar geniet ik van en dat wil ik graag blijven doen.”

Greco Idema is hoofdredacteur van Reliwerk

Reacties




Back to Top ↑