Actueel

Gepubliceerd op 26 juli 2018

“Juist creatieve mensen kiezen niet voor ’hondenbaan’ van traditionele predikantschap”

Theologie en ondernemerschap is geen standaard-combinatie. Toch zullen steeds meer theologen en religiewetenschappers ondernemend gaan denken.

Door: Nels Fahner

De instituten blijven voorlopig nog wel even afbrokkelen, en dan kan het zzper-schap zomaar noodzaak worden voor theologen en aanverwanten. Maar hoe doe je dat dan? Wat zijn zinvolle tips en hoe ziet de markt voor een zogeheten ‘reli-ondernemer’ eruit? Dat zijn de centrale vragen bij het vlot geschreven boek De reli-ondernemer. Gids voor een heilzame business van Greco Idema en Elze Riemer.

Idema zette eerder tal van religie-gerelateerde websites op, waaronder het succesvolle www.reliwerk.nl, waar vacatures te vinden zijn op het gebied van theologie en zingeving. Zijn interessegebied is de interreligieuze dialoog, waarvoor hij zich onder meer inzette met de website www.nieuwemoskee.nl die helaas uit de lucht is.

De portretinterviews die in het boek staan, zijn bijna allemaal interessant. De keuze van geïnterviewden is uiteenlopend, maar telkens to the point en doordacht. Het begint met een goed interview met twittertheoloog Alain Verheij, zo’n beetje het rolmodel van de reli-ondernemer.

Althans, qua bekendheid in de media. Hij is pas sinds 2017 fulltime zzp’er, en werkte voor die tijd parttime als administrateur in het verpakkingsbedrijf van zijn vader. Bovendien wist hij al heel wat van online marketing voordat hij zichzelf in de markt ging zetten als theoloog. ‘Het eerste wat nodig is, is dat theologen die aloude bescheidenheid van zich afschudden – dat is niet meer van deze tijd. Het is nu wel klaar met die sorry-dat-ik-besta-houding. We mogen als theologen trots zijn op wat we in huis hebben!’

Alain Verheij paste wel op voor het traditionele predikantschap, want dat is voor een schaap met vijf poten. “Je zult het nooit allemaal kunnen. Het profiel van een dominee is veel te breed. Je moet smaller worden. Dat hoeft niet zozeer een thema te zijn, het kan ook en werkwijze zijn. Zolang je maar een herkenbaar profiel hebt.”

Geestelijke groenteboer
Waar Verheij gericht lijkt op het aanpassen aan de markt, daar wijst Ad van Nieuwpoort erop dat het traditionele predikantschap juist beschermt tegen invloeden van buitenaf. Voor Van Nieuwpoort is het essentieel dat een predikant een ‘zinvol tegenover’ kan zijn in een door de markt bezette samenleving. ‘Dat is precies voor mij het unieke van het predikantschap zoals dat binnen de Protestantse Kerk in Nederland in aansluiting bij een eeuwenoude traditie wordt hooggehouden. De predikant krijgt geen salaris maar een traktement. Niemand is zijn broodheer. Juist om te voorkomen dat “wiens brood men eet, wiens woord men spreekt”.’

Het is duidelijk dat de reli-ondernemers in dit boek sociale ondernemers zijn, mensen met hart voor de zaak. Geen zakkenvullers maar eerder kleine zelfstandigen, een soort geestelijke groenteboeren zeg maar. Zo aards is het. De abt van trappistenabdij Koningshoeven komt aan het woord over de grenzen van commercie in zijn miljoenenbedrijf, dat naast het La Trappe-bier ook nog andere producten omvat.

Interessant is ook het interview met Rients Ritskes, ooit gereformeerd opgevoed en nu zenboeddhist, en opleider van zenleraren. ‘Wanneer je wilt ondernemen op het vlak van spiritualiteit moet je één ding goed beseffen: spiritualiteit wordt niet serieus genomen in onze samenleving. Het wordt gezien als randverschijnsel. Wat je ook doet, het is zaak om dat met hand en tand te bestrijden. () Het is kwalijk dat juist in deze tijd waarin commercie zo belangrijk is geworden, spiritualiteit naar het vrijwilligerscircuit/verdomhoekje is verdrongen.’

Dat is duidelijke taal en ik vrees dat Ritskes gelijk heeft. De reli-ondernemer is een prachtig en inzichtgevend boek, maar dit boek heeft bij mij juist ook het idee versterkt dat de combinatie religie en markt geen goede is.

Juist de creatieve mensen kiezen niet voor de ’hondenbaan’ van het traditionele predikantschap, maar gaan hun eigen weg. Dat is eeuwig zonde, omdat zo ook de creativiteit uit de kerk wegsijpelt. Daarom zou juist de positie van predikanten in de kerk vrijer moeten worden. En meer teamwerk. Maar er zijn altijd weer die begrafenissen die moeten worden gedaan, de lastige gemeenteleden die te woord moeten worden gestaan.

Jos Douma zegt daar zinnige dingen over in het interview met hem. ‘Als predikant van een gemeente trek je op met een gemeente vol mooie, maar ook moeilijke mensen. Dat houdt je bij de les. Als spreker door het land trekken is gemakkelijker. Je wordt onder luid gejuich ontvangen en als er al iemand zeurt hoor je het waarschijnlijk niet, daar ben je dan te kort voor aanwezig. Wel fantastisch leuk om te doen, maar het vormende zit er dan niet meer in.’

Douma heeft een tijdje gedacht om als zzp’er retraites te gaan leiden. ‘Het leek mij prachtig om daar je boterham mee te kunnen verdienen. Uiteindelijk ging het op de schop omdat er te weinig mensen op afkwamen. (…) Dat hele religieuze ondernemerschap is echt nog wel een ding. Religieus doen is niet zo moeilijk, maar er geld mee verdienen is wel een hele klus. Om financiële redenen kon dat plan dus niet doorgaan.’

Tentenmaker
De vraag is dus of duurzame inspiratie voor ‘religieus ondernemerschap’ in welke vorm dan ook, niet juist ook de zekerheid van een vaste baan nodig heeft. Of het ‘tentenmakermodel’ dat Alain Verheij jarenlang had: je verdient een deel van je geld in een heel andere branche.

Hoe dan ook, dit is een aanbevelenswaardig boek, want er staat heel wat op het spel. Er zou nog veel meer over te zeggen zijn, bijvoorbeeld over de aanbevelingen van trendwatchers Adjiedj Bakas en Tom Kniesmeijer: ‘Theologen staat een nieuw missionarisschap te wachten’.

Bakas roept op niet zozeer te kijken naar bladen als Happinez, maar bijvoorbeeld naar de evangelische kerken in Amerika. ‘Weet je waarom die zo groeien? Omdat ze niet alleen een kerk zijn, maar de mensen ook voorzien van werk, kinderopvang, sport en ga maar door. Ze nemen de taak over van de overheid. Het is tijd dat we dat hier ook gaan doen.’

Elze Riemer en Greco Idema, De reli-ondernemer. Gids voor een heilzame business. Uitg. Abdij van Berne Heeswijk, 20 euro.
___

Het boek kunt u bestellen bij Bureau Intermonde via g.idema@intermonde.nl. Kosten: € 20,- (is incl. verzendkosten).

Bovenstaande recensie werd geplaatst in CW Opinie nr. 15. Voor meer informatie over dit blad: klik hier.

Reacties




Back to Top ↑